Renesansa i muzika

Renesansa je period 15. i 16. veka.

Ne pojavljuje se u svim zemljama istovremeno. Pripremana je još u 14. veku, da bi vrhunac dostigla tek u 16. veku.

Najznačajniji centri renesanse u Evropi su bili u Italiji i Flandriji (Holandija, Belgija i deo Francuske).

Izuzetan razvoj profesionalizma zastupljen je podjednako na području svetovne i duhovne muzike. Muzički život ostvaruje se u crkvama, ali i u plemićkim dvorovima i bogatijim građanskim domovima. Kućno muziciranje uslovilo je procvat svetovne muzike.

Osnovne karakteristike svetovne muzike su višeglasje (2-3 glasa), ljubavna tematika, pesme posvećene zabavi i razonodi sa ritmovima za ples i melodijom koja je jednostavna i bliska narodnoj muzici. Komponuje se na sistemu starih crkvenih lestvica (modusa). Višeglasje je uslovilo pojavu metra – različite vrste takta (bez taktica bi bilo veoma teško usklađivati zajedničko pevanje), s tim da pojam muzičkog metra treba razlikovati od pojma ritam – različitih trajanja nota. Vrste višeglasja koje se pojavljuju su:

HOMOFONIJA – višeglasna muzika u kojoj se jedan glas ima vodeću melodiju, a ostali glasovi su prateći

POLIFONIJA – višeglasna muzika u kojoj su svi glasovi ravnopravni (pravi primer je kanon)

Popularnost svetovne muzike, utiče i na duhovnu muziku. U 16. veku dolazi do rascepa u zapadnom hrišćanstvu, zahteva se reforma crkve, a kao posledica toga nastaje protestantski koral, kao osnova protestanskog bogosluženja. Bila je to jednoglasna melodija, bliska narodnoj, na narodnom jeziku. Katolička crkva, shvatajući da gubi vernike, i sama trpi promene, a u muzičkom smislu to je bio dalji razvoj polifonije u horskim delima bez instrumentalne pratnje i razvijanje mise i novog oblika moteta.

Muzički oblici renesanse:

MISA je najvažniji oblik bogosluženja katoličke crkve, ali i muzički oblik koji je bio zastupljen u svim epohama. Sastoji se iz više delova, koji su identični kao u crkvenim službama i vokalnog je izvođenja. Pripada polifonoj tehnici komponovanja.

MOTET je višeglasni muzički oblik duhovnog karaktera. Takođe, je vokalno muzičko delo.

MADRIGAL je muzički oblik svetovnog karaktera. Poreklom je iz Italije. U početku je bio vokalni, a kasnije dobija i instrumentalnu pratnju.

ŠANSONA je muzički oblik svetovnog karaktera poreklom iz Francuske. Predstavlja vokalne i vokalno-instrumentalne kompozicije ljubavnog sadržaja. Šansona se zadržala do danas.

Za razliku od srednjeg veka, kada su muzičari bili anonimni, renesansa je imala talentovane pojedince čija dela imaju trajni značaj u istoriji muzike. Dva najznačajnija kompozitora su italijanski kompozitor Đovani Pjerluiđi da Palestrina i flamanski kompozitor Orlando di Laso.

Giovanni Pierluigi da Palestrina
(1525-1594).

ĐOVANI PJERLUĐI DA PALESTRINA je italijanski muzičar. Radio je kao kapelnik u crkvi Sv. Petra u Rimu. Kapelnik je horovođa u službi crkve zadužen i za komponovanje. Napisao je 104 mise, 375 moteta, 140 madrigala. Naročito je značajna Misa Pape Marčela.

Orlando Di Lasso
1532-1594

ORLANDO DI LASO je flamanski muzičar. Radio je kao kapelnik bavarskog vojvode. Bio je jako cenjen u celoj renesansnoj Evropi. Napisao je više od 2000 kompozicija na latinskom, italijanskom, francuskom i nemačkom jeziku. Napisao je oko 530 moteta, oko 200 madrigala, oko 200 šansona, 60 misa.

to se instrumenata tiče, pored orgulja i laute, koriste se i raznovrsni duvački instrumenti, udarački instrumenti i preteče današnjih instrumenata violine i violončela – viola da brača (koja se držala u rukama poput violine) i viola da gamba (koja je držana pored noge).

U današnje vreme postoje brojni sastavi koji se bave renesansnom muzikom. Kod nas više od 30 godina postoji „Ansambl Renesans”.